درس اول و دوم پایه هشتم
به نام خداوند جان و خرد کزین برتر اندیشه بر نگذرد
*************** ستایش ****************
ای نام نکوی تو ، سر دفتر ایوان ها ای طلعت روی تو زینت ده عنوان ها
طلعت : در اینجا به معنای دیدن است.
به نام خدایی که جان آفرید سخن گفتن اندر زبان آفرید
معنای بیت: به نام خدایی آغاز می کنم که جان را آفرید . سخن گفتن را به انسان یاد داد.
بیت 3 جمله است .
آرایه تلمیح : اشاره به »داستان ، حدیث ، آیه ، وقایع تاریخی « را در شعر تلمیح می گویند.
آرایه تلمیح دارد :اشاره به سوره الرحمن ( انسان را آفرید و به او قدرت تکلم داد)
در جمله اول فعل حذف شده است. استفاده از واژه »اندر« ویژگی تاریخی است.
سخن گفتن : مصدر است و مفعول جمله .
خداوند بخشندۀ دستگیر کریم خطا بخش پوزش پذیر
معنای بیت: خداوند بخشنده ای که انسان را یاری می دهد و خطا بخشی که پوزش ما را می پذیرد .
بیت 2 جمله است .
آرایه های ادبی : دستگیر : کنایه از یاری دهنده / واج آرایی » -ِ و ش «
پرستار امرش همه چیز و کس بنی آدم و مرغ و مور و مگس
معنی بیت : همۀ چیز و کس فرمانبردار امر و دستور خداوند هستند.
بیت 1 جمله است .
آرایه های ادبی : بین » مرغ مور مگس « مراعات نظیر یا تناسب وجود دارد.
بنی آدم و مرغ و مور و مگس : مجاز جز به کل (از همۀ موجودات)
جمله اسنادی است . / پرستار امرش : مسند جمله / هستند: فعل حذف شدۀ جمله / همه
چیز و کس (بنی آدم و مرغ و مور و مگس )مسندالیه
یکی را به سر برنهد تاج بخت یکی را به خاک اندر آرد ز تخت
معنی بیت : خداوند هر کسی را بخواهد به مقام و بزرگی می رساند و هر کسی را بخواهد به پستی و
خواری می رساند.
بیت 2 جمله است .
آرایه های ادبی : آرایه ی کنایه : هر گاه نویسنده یا شاعر در باره ی امری پوشیده سخن بگوید به
طوری که معنای ظاهری عبارت مد نظر نباشد و معنای دورتر آن مد نظر باشد . می گوییم به کنایه
صحبت شده است. مانند : دست فالنی چسبناک است یعنی دزد است – گندم از گندم بروید جو
ز جو یعنی نتیجه هر عملی به همان عمل بر می گردد .
بیت دو کنایه دارد .1- تاج بر سر نهادن کنایه از به بزرگی رساندن 2- از تخت به خاک آوردن
کنایه از پست کردن
بین « بخت و تخت. » و« سر و َبر » : جناس ناقص حرفی /
آوردن دو یا چند کلمه که دقیقایا تقریباً در نوشتار به یک صورت باشند امامعنایآن ها متفاوت باشد. انواع جناس : الف( جناس تام : دو کلمه دقیقا مثل هم باشند ولی معنای آن ها
متفاوت باشد.مانند : روان( رونده ) ، روان ( روح) باز ( پرنده ) ، باز (باز کردن ) ب ) جناس ناقص حرکتی : که دو کلمه در حرکات با هم فرق دارند مانند: مهر ( امضا ) و مهر (محبت)
ج) جناس ناقص اختالفی : دو کلمه در یک حرف با هم فرق دارند مانند: یاد ، یار – سر ، بر
د ) جناس ناقص افزایشی : یکی از کلمات از کلمه ی دیگر یک حرف اضافه دارد. مانند : دست و دوست
تاج بخت : اضافه تشبیهی
اضافه ی تشبیهی :وقتی در یک ترکیب اضافی کلمه ی دوم به کلمه ی اول شباهت داشته باشد .
البته گاهی کلمه ی اول به دوم شباهت دارد مانند: لب لعل به این ترکیب ، اضافه ی تشبیههی میگویند وهراضافه تشبیهی ،آرایه تشبیه را درنوشته بوجود می آورد.
بیت آرایه ی تلمیح دارد ، اشاره به سوره آل عمران آیه ی 22 (حکومت و فرمانروایی را به هر کس بخواهد می دهد واز هر کس بخواهد می گیرد)
نکات دستوری : تاج بخت: مفعول جمله اول / « را» در بیت اول فک اضافه ( ِ ) می باشد یکی را به سر یعنی به سریکی / «را » در مصراع دوم نشانه مفعول است.
گلستان کند آتشی بر خلیل گروهی بر آتش برد ز آب نیل
معنی بیت : خداوند آتش دشمن را برای ابراهیم به گلستان تبدیل کند. و گروه فرعونیان را از آب نیل
به آتش جهنم ببرد.
بیت 2 جمله دارد.
آرایه های ادبی : آرایه تلمیح : اشاره به داستان عبور حضرت ابراهیم از آتش وغرق شدن فرعونیان
در آب نیل آرایه تضاد : بین آب و آتش /
نکات دستوری : آتش در بیت اول مفعول است . / خداوند : فاعل حذف شده هر دو بیت / خلیل :
متمم جمله اول گلستان کند : فعل جمله / گروهی : مفعول جمله دوم / آ ِب نیل : متمم / آتش :
متمم / بردند : فعل جمله
به درگاه لطف و بزرگیش بر بزرگان نهاده بزرگی ز سر
معنای بیت: بزرگان بزرگی خود را در برابر لطف و بزرگی خداوند فراموش کرده اند.
بیت 1 جمله است.
آرایه های ادبی :آرایه کنایه دارد، « ازسر نهادن » کنایه از « فراموش کردن » / آرایه تکرار :تکرار واژه بزرگ
َسر ، َبر :آرایه جناس ناقص اختلافی
نکات دستوری : بزرگان : فاعل / بزرگی : مفعول / درگاه لطف و بزرگیش : متمم /
از سر نهادند : فعل ویژگی تاریخی : آوردن دو حرف اضافه » به و بر« برای یک متمم
جهان متفق بر الهیتش فرومانده بر کن ِه ماهیتش
مردم جهان در خداوندی او هم فکر هستند اما در شناختن ذات وجودی خداوند ، ناتوان هستند.
بیت 2 جمله است .
آرایه ادبی : جهان : مجاز ظرف به مظروف / فرومانده : کنایه از ناتوانی
نکات دستوری : جهان : مسندالیه هر دو جمله / متفق : مسند / الهیتش : متمم /
کنه ماهیتش : متمم / فرومانده : فعل
بشر ماورای جاللش نیافت بصر منتهای جمالش نیافت
معنی بیت: انسان از خداوند بزرگ تر و زیباتر چیزی را نیافت و انسان حقیقت جمال او را درک
نمی کند . بیت 2 جمله است . آرایه های ادبی : جناس ناقص حرفی بین » َب َشر و َب َصر ، جالل و جمال « / موازنه بین کلمات دو
مصراع / بصر : مجاز »جز به کل« بصر جزئی از انسان به جای انسان به کار رفته است.
نکات دستوری : بشر و بصر : فاعل / ماورای جاللش ، منتهای جمالش : مفعول /
نیافت فعل محال است
تأمل در آیینۀ دل کنی صفایی به تدریج ، حاصل کنی
معنای بیت: اگر تو به وجود خودت بیشتر فکر کنی ، به تدریج پاکی را به بدست می آوری .
بیت 2 جمله است.
آرایه های ادبی : آیینۀ دل : اضافه ی تشبیهی
نکات دستوری : آیینۀ دل : متمم / تأمل کنی : فعل / صفایی : مفعول / یه تدریج : قید /
حاصل کنی : فعل مرکب
ُمحال است سعدی که راه صفا توان رفت جز بر پی مصطفی
معنای بیت:ای سعدی غیر ممکن است که راه پاکی را جز راه پیامبر توان رفت.
بیت 3 جمله است .
نکات دستوری : سعدی : منادا / مُحال : مسند / است: فعل اسنادی / راه صفا : مفعول /
راه مصطقی : متمم / توان رفت : فعل
سعدی : تخلص شاعر که در بیت آخر یا یک بیت قبل از آخرین بیت آورده می شود.
تحمیدیه : نوشته ای است که درابتدای هرمطلب یا کتاب آورده می شود ودرآن خدای راحمد وسپاس
می گویند، که درادبیات کشورما بیشتر کتاب ها با تحمیدیه آغاز شده است. ************************************************
فصل اول » زیبایی آفرینش«
*
چشم دل باز کن که جان بینی آنچه نادیدنی است آن بینی
معنای بیت :با پرورش معنوی دل ، آگاهی پیدا می کنی که می توانی حقیقت روح و عالم غیب را
ببینی . بیت 4 جمله است
آرایه ها ادبی : چشم دل : اضافه ی استعاری ، تشخیص
استعاره : به کار بردن کلمه ای به جای کلمه ی دیگر به دلیل شباهت آن ها ( لفظ را در غیر معنای
حقیقی خودش به کا ر بردن)
اضافه ی استعاری: ترکیب اضافی که در آن کلمه ی دوم را به چیزی شبیه کرده ایم که کلمه ی اول
از اجزا یا ویژگی های آن چیز باشد مانند دست روزگار ،عقربه ی تاریخ ، دست نسیم ، در اینجا
«دل »را به انسانی تشبیه کرده ایم که چشم دارد و چشم جزئی از آن انسان است و این تشبیه
حقیقت ندارد ، پس اضافه استعاری است .
جناس ناقص افزایش : بین جان و آن / واج آرایی: تکرار واج « ن»/
مصراع دوم آرایه تناقض ( پارادوکس) دارد. تناقض یا پارادوکس : آوردن دو کلمه یا دو معنی که
ضد هم باشند و باهم قابل جمع نباشند . در این جا بین دو کلمه « نادیدنی »و «بینی»
نکات دستوری : چشم دل ، جان ،آنچه نادیدنی است، آن : نقش مفعولی دارد/ «آن » دوم « بدل یا تاکید »است برای مفعول *********************************************************************************
**** درس اول « بیش از این ها »
بیش از این ها فکر می کردم خدا خانه ای دارد میان ابرها
مثل قصر پادشاه قصه ها خشتی از الماس خشتی از طال
معنای بیت : آجرهای خانۀ خدا مثل قصر پادشاهان قصه ها آجر هایی از طال و الماس دارد .
بیت 2 جمله است .
آرایه های ادبی : بیت تشبیه دارد. بین «قصر و پادشاه » ، «الماس وطلا» آرایه تناسب(مراعات النظیر )واج آرایی : -ِ در مصراع اول / تکرار : خشتی
نکات دستوری : قصرپادشاه قصه ها ، الماس ، طال : متمم
پایه های برجش از عاج و بلور برسر تختی نشسته با غرور
شاعر و نویسنده گاهی فعل را در جمله ها حذف می کند/
حذف فعل دو نوع است : الف( حذف به قرینه ی لفظی : یک فعل نوشته شده فعل دیگر به قرینه
حذف می شود.
ب( حذف به قرینه ی معنوی : گاهی باید از روی معنی و مفهوم شعربه فعل پی ببریم.
ماه برق کوچکی از تاج او هر ستاره پولکی از تاج او
معنای بیت : ماه مانند برق کوچکی از تاج اواست . هر ستاره مانند پولکی از تاج اواست.
بیت 2 جمله است .
آرایه های ادبی : تناسب : بین ماه و ستاره و برق / تشبیه
فعل در دو مصراع به قرینه معنوی حذف شده است.
نکات دستوری : ماه ، هر ستاره : نهاد ) مسندالیه( / برق کوچک ، پولک : مسند / تاج او : متمم
رعد و برق شب طنین خنده اش سیل و طوفان نعره ی توفنده اش
معنای بیت : رعد و برق در شب صدای خندۀ خدا بود و سیل و طوفان فریاد وحشتناک او بود
بیت 2 جمله است .
آرایه های ادبی : بین رعد و برق و طوفان وسیل تناسب ) مراعات النظیر( / حذف فعل به قرینه
معنوی
نکات دستوری : رعد و برق شب : مسند الیه / طنین خنده اش : مسند / سیل و طوفان :
مسندالیه / نعرۀ توفنده اش : مسند
هیچ کس از جای او آگاه نیست هیچ کس را در حضورش راه نیست معنای بیت : هیچ کس جای او را نمی داند . راهی برای دیدن او وجود ندارد.
بیت 2 جمله است .
آرایه های ادبی : جناس : بین» را ، راه « جناس ناقص افزایشی / کنایه : راه نیست کنایه از
پذیرفته نشدن آرایه تکرار : تکرار واژه »هیچ کس « / جناس تام : نیست به معنای نبودن ،
نیست به معنای وجود نداشتن
نکات دستوری: هیچ کس مصراع اول مسند الیه / جای : متمم / آگاه : مسند / نیست : فعل
راه : نهاد / هیچ کس : متمم / را : به معنای برای حرف اضافه / در حضور او : متمم /
نیست : به معنای وجود ندارد فعل غیر اسنادی جمله
آن خدا بی رحم بود و خشمگین خانه اش در آسمان دور از زمین
معنای بیت : آن خدا خشمگین و سنگدل بود ؛ خانۀ او در آسمان و دور از مردم بود.
بیت 2 جمله است .
آرایه های ادبی : تناسب یا مراعات نظیر بین زمین و آسمان / زمین : مجاز ظرف به مظروف
)منظور مردم ساکن در زمین است.( / واج آرایی صامت »خ«
نکات دستوری : آن خدا : مسندالیه / بی رحم و خشمگین : مسند / خانه اش : مسندالیه
آسمان : متمم / دور: مسند / زمین : متمم فعل بود به قرینه لفظی حذف شده است .
بود اما درمیان ما نبود مهربان وساده وزیبا نبود
معنای بیت :آن خدا وجود داشت اما از ما دور بود و آن خدا مهربان و ساده و زیبا نبود
بیت 3 جمله است .
آرایه های ادبی : آرایه ی تناقض )پارادوکس( : بین» بود « و » نبود « /
نکات دستوری : در میان ما : متمم / بود و نبود در مصراع اول : به معنای وجود داشت و
وجود نداشت فعل های غیر اسنادی هستند. / مهربان ، ساده ، زیبا : مسند نبود در مصراع
دوم : فعل اسنادی است . / نهاد جمالت : خدا است ، که حذف شده
در دل او دوستی جایی نداشت مهربانی هیچ معنایی نداشت .
معنای بیت : دوستی در وجود او جایی نداشت و مهربانی برای او معنایی نداشت .
بیت 2 جمله است .
آرایی ادبی : واج آرایی »ی« نکات دستوری : دوستی و مهربانی : نهاد جمله / دل او: متمم / جایی و هیچ معنایی : مفعول
هرچه پرسیدم ازخود از خدا اززمین از آسمان از ابرها
زود می گفتند : » این کار خداست پرس و جو از کار او کاری خطاست«
بیت اول 1 جمله است و بیت دوم 3 جمله می باشد .
آرایه های ادبی : دو بیت موقوف المعانی هستند )دو بیت تکمیل کننده ی معنی هم دیگر هستند.(
تنا سب : بین » زمین ، آسمان ، ابرها« / واج آرایی : »ز« در بیت اول و » ر«و»ک«و»آ« در
بیت دوم / آرایه تکرار : تکرار واژه »کار« در بیت دوم
نکات دستوری : خود ، خدا، زمین، آسمان ، ابرها ، کار :متمم / هرچه: در بیت اول مفعول / در
بیت دوم جمالت بعد از می گفتند برای فعل می گفتند : مفعول هستند / » این کار« و »پرس و
جو« : مسندالیه ،/ »خدا «و»کاری خطا «: مسند
نیت من درنماز و در دعا ترس بود و وحشت ازخشم خدا
معنای بیت : قصد من از دعا کردن و نماز خواندن ترس و وحشت از خشم خدا بود .
بیت 2 جمله است .
تناسب : بین » نیت، نماز، دعا« و » ترس ، وحشت ، خشم « / حذف فعل » بود «به قرینه
ی لفظی نکات دستوری : نیت من : : مستند الیه / ترس و وحشت : مسند / دعا ، نماز ،
خشم خدا : متمم
پیش از این ها خاطرم دلگیر بود از خدا در ذهنم این تصویر بود
معنای بیت :در گذشته همیشه ناراحت و غمگین بودم و از خدا تصویر وحشتناک و بی رحمی در
ذهن داشتم. بیت 2جمله است .
آرایه ادبی : واج آرایی مصوت»ی«
نکات دستوری : خاطرم : مسندالیه / دلگیر : مسند / پیش از این ها : قید / بود : فعل اسنادی
این تصویر : مفعول / خدا : متمم / ذهنم : متمم / بود به معنای داشتن : فعل غیر اسنادی
تا که یک شب دست در دست پدر راه افتادم به قصد یک سفر
تعداد جمله :بیت 1 جمله است.
آرایه ادبی : تکرار دست / مراعات نظیر :قصد ، سفر ، راه / دست در دست :کنایه از همراهی
در میان راه در یک روستا خانه ای دیدیم خوب و آشنا
بیت 1 جمله است . آرایه ادبی : واج آرایی »ر«
زود پرسیدم پدر این جا کجاست؟ گفت: این جا خانۀ خوب خداست
بیت 5 جمله است .
آرایه های ادبی : واج آرایی :» خ« و»ج«
نکات دستوری : زود : قید / پرسیدم: فعل غیر اسنادی / پدر: منادا / این جا : مسند الیه /
کجا : مسند خانۀ خوب خدا : مسند
گفت : اینجا می شود یک لحظه ماند گوشه ای خلوت ، نمازی ساده خواند
با وضویی دست و رویی تازه کرد با دل خود گفت و گویی تازه کرد
معنای بیت : گفت : می شود اینجا یک لحظه ماند ؛ گوشه ای خلوت نماز ساده ای را خواند / با
وضویی صورت را شست و شاداب کرد و با خدا گفتگوی جدیدی کرد.
بیت اول 4 جمله است و بیت دوم2 جمله است
آرایه های ادبی: دو بیت موقوف المعانی هستند. / جناس تام: بین» تازه کرد )شستن ( و تازه
کرد) نو کردن( / مراعات نظیر : دست ، رو ، دل / تشخیص : گفتگو با دل
نکات دستوری : یک لحظه ، نمازی ساده ، دست و رویی ، گفت و گویی تازه : مفعول /
فعل »تازه کرد«از نظر ساختمان از افعال » مرکب «است.
افعال از نظر ساختمان به سه دسته تقسیم می شوند .
الف(فعل ساده : فعلی که هیچ پیشوندی یا اسمی یا جزئی به اول آن اضافه نشده است. مانند :»رفتم
،آمدی ، گفت ، بروم ،می شنید«
ب ( فعل پیشوندی : این فعل از یک پیشوند بعالوه ی فعل ساده درست می شود و فعل معنای جدیدی
پیدا می کند. »ب« و »می« که جز ءپیشین فعل نامیده می شوند پیشوند نیستند همچنین »ن« نفی
اجزای فعل پیشوندی را نمی توان از هم جدا کرد مثال » برداشت« اگر »بر« را جدا کنیم فعل
معنایش تغییر می کند. جز نشانه ی »ن« نفی و »م« نهی و جز پیشین فعل » ب و می« چیز بین
اجزا قرارنمیگیرد.
ج( فعل مرکب : فعلی که از دو جزء مستقل ساخته شده ، و جز نشانه ی نفی )ن( و نهی)م( و جز
پیشین فعل )می ،ب ( هرگز بین اجزای آن فاصله نمی افتد ومعنی جدیدی می دهند. مانند : تازه کرد
یعنی شستن و شاداب کردن ، بند کرد یعنی بست ، گاز گرفت یعنی خورد
چند نکته در بارۀ فعل مرکب
الف: جزء نخست فعل در جمله نقش نمی پذیرد. ب: در فعل مرکب بین دو جز نمی توان »تر« و »را« قرار داد.
ج: هر دو جز با هم یک معنا می سازند. مانند سقوط کرد : افتاد
د: اگر بین دو جز اول و دوم »تر« و»را« قرار بگیرد و معنا دار ونقش پذیر باشد فعل مرکب
نیست. مانند: آب خورد .—آب را خورد ؛آب نقش مفعولی دارد. نیرومند شد – نیرومندتر شد ،
نیرومند :نقش مسندی دارد.
گفتمش : پس آن خدای خشمگین خانه اش اینجاست ؟ این جا در زمین؟
بیت 3 جمله است .
آرایه ادبی : واج آرایی » خ« / تکرار : اینجا
» ش« در گفتمش : نقش متممی دارد.
گفت :»آری خانه ی او بی ریاست فرش هایش از گلیم و بوریاست «
بیت 4 جمله است .
آرایه های ادبی : تناسب : »خانه ، فرش، گلیم، بوریا « شبکه معنایی ساخته اند. /
جناس ناقص اختالفی بین »بی ریا« و »بوریا«
مهربان و ساده و بی کینه است مثل نوری در دل آیینه است
معنای بیت : خداوند ساده و دور از دشمنی و انتقام می باشد ومانند نوری در دل انسان های پاک
قرار دارد.
آرایه های ادبی تشبیه: خداوند به نور تشبیه شده است . / دل آیینه : تشخیص، اضافه ی استعاری ،
نکات دستوری : مهربان ، ساده ، بی کینه : مسند / دل آیینه : متمم
عادت او نیست خشم و دشمنی نام اونور و نشانش روشنی
بیت 3 جمله است .
آرایه های ادبی :واج آرایی با تکرار واج » ن« در مصراع دوم و »ش« در کل بیت / تلمیح به
آیۀ » هللا نور السماوات واالرض«
نکات دستوری : خشم و دشمنی ، نور ، روشنی : مسند / عادت او ، نام او ، نشانش : مسندالیه
تازه فهمیدم ، خدایم این خداست این خدای مهربان و آشناست
بیت 3 جمله است .
آرایه های ادبی : تکرار : واژه خدا / واج آرایی : »آ« مفعول فعل» فهمیدم « چیست؟
دوستی از من به من نزدیک تر از رگ گردن به من نزدیک تر آرایه ی تلمیح : اشاره به آیه 12 سوره ی »ق« ) ما از رگ گردن به شما نزدیک تریم (
می توانم بعد از این با این خدا دوست باشم دوست پاک و بی ریا
بیت 3جمله است .
آرایه ادبی :تکرار دوست و این / نکات دستوری : بعد از این : قید زمان
دانش زبانی
*یاد آوری : در سال گذشته خواندید که هر فعل دارای دو بن است ؛ بن مضارع برای ساختن فعل
های زمان حال به کار می رود و از فعل امر دوم شخص مفر د بدون »ب« بدست می آید مثال :
برو رو
و بن ماضی که برای ساختن فعل های زمان گذشته به کار می رود از مصدر با حذف »ن« آخزش
بدست می آید.مانند نوشتن ، نوشت » بن ماضی «
دانش ادبی
برای درک بهتر هر اثر باید به ساختار و محتوای آن توجه کنیم .
ساختار )شکل بیرونی و درونی( اثر است که برای شناخت ساختاری اثر
الف( به متن توجه کرده که »نثر «است یا »نظم«
ب( زبانی است یا »ادبی« ؟
ج( واژه های متن ساده و قابل فهم است یا دشوار و دیر فهم ؟
د( از چه محتوایی بحث می کند؟
ر( قالب اثر چگونه است؟
مثالساختار شعر »بیش از این ها« از نظر متن : به نظم است / شیوه ی بیان : ادبی است
/ از نظر دشواری و سادگی فهم : ساده و قابل فهم است. / قالب شعر : مثنوی / محتوا: آموزشی
*
سواالت درس : 1 - معنای واژه ی »کنه« کدام گزینه نیست؟
الف( حقیقت چیزی ب( ذات ج( ریشه د( دنبال
2-»مشبه « در کدام گزینه ذکر نشده است؟
الف( قهوه خانه گرم و روشن بود چون شرم ب( هوا همچون نگاه وحشتناک غار ها حرکتی
نداشت .
ج( مثل یک شاخه گل ، جوانه بزن . د( من اینجا چون نگهبانم تو چون گنج 3- در کدام گزینه از »اضافه ی تشبیهی « به کار رفته است؟
الف( دل سنگ ب( تیر مژگان ج( گوشه ی زمین د( آبروی
بندگان 4 - در کدام گزینه هم خانواده ی » جمال «است؟
الف ( جلیل ب( تجمل ج( جالل د( جبروت
5 – آرایه ی بیت» خلیل آتشین سخن ، تبر به دوش بت شکن / خدای ما دوباره سنگ و چوب شد
، نیامدی« کدام گزینه است؟
الف( تشبیه ب( واج آرایی ج( تشخیص د( تلمیح
2 - در این بیت چه آرایه ای به کار رفته است؟
» براو راست خم کرد و چپ کرد راست خروش از خم چرخ چاچی بخاست«
الف( جناس و »واج آرایی« ب( تشبیه ج( استعاره د( ایهام
7 - در بیت زیر چه آرایه های ........... و ............ به کار رفته است؟
» شکر تلخ است اگر شیرین نباشد چمن خار است اگر نسرین نباشد«
8 - » داد با این همه افتادگی ام عز آزادی و آزادگی ام « آرایه ی..............دارد.
9 - فعل های » سر زد ، برداشت ، می کشیدم ، سرما خورد « به ترتیب چه نوع فعل هایی
هستند؟
الف( ساده ، مرکب، ، پیشوندی ب( مرکب ، ، پیشوندی ، ساده ، ساده
ج( پیشوندی ، مرکب ، ساده ، مرکب د( مرکب ، ساده ، ، پیشوندی
11- در بیت » ابرو باد و مه و خورشید و فلک در کارند / تا تو نانی به کف آری و به غفلت
نخوری« آرایه ی ............... به کار رفته است.
**********************************************************************************.
******** حکایت : به خدا چه بگویم؟
بررسی برخی عبارت ها : گوسفندان اربابش : مفعول جمله ، به صحرا : متمم
برد: فعل گذرا / اربابش : مضاف و مضاف الیه » ش : به معنای خود ، ضمیر
مشترک که در اینجا نقش مضاف الیه را دارد . / » سر گرم بودن « : کنایه از مشغول کاری
بودن / گوسفندانت : مضاف و مضاف الیه ، / » ت« ضمیر متصل دوم شخص
مفرد / خداوندش را : »را « در اینجا حرف اضافه است به معنای »به« و » خداوند
« متمم ، »ش« در خداوندش ضمیر متصل سوم شخص مفرد / »خدا «به معنای صاحب و
مالک هنوز در کلمات » ناخدا و کدخدا« به معنای صاحب و مالک به کار می
ر * سوال *
دو متن زیر را از نظر ساختاربا هم مقایسه کنید
متن اول ****هرکه باشد اهل هنر زود یابد بهر مراد ظفر
کاشکی از من فراغی حاصل آید ی و کاری را شایان توانمی بود ، دست یکدیگر بگرفتند و شرط
وثیقت به جای آوردند آن گاه دمنه گفت فالن جای ار آن من و کلیله دفینه ایست اگر رنج برگیری و
آن را بیاوری سعی تو مشکور باشد، روزبه بر حکم اشارت و نشان برفت و آن بیاورد دمنه نصیب
خود جدا کرد و آنچه حصه ی کلیله بود به روزبه داد .
متن دوم ****ناگهان فکری در ذهن سیاوش جرقه زد . در یک لحظه پیشانی در هم کشید ه اش
گشوده شد ؛لبخند بر صورت پف کرده اش نشست و زود از جایش بلند شد . راه حل را پیدا کرده
بود و می خواست از امال انتقام بگیرد.قلبش تند تند می زد . شوری وصف نشدی در دلش افتاده بود.
درس دوم : » خوب جهان را ببین«
بررسی متن : اگر اندیشه ات را به کار گیری تا بتوانی به راز آفرینش پی ببری .
در این جمله هم »بتوانی« فعل شبه کمکی است . پس عبارت دو جمله است.
روشنی روز که همه چیز را می گشاید ، چشمانشان را می بندد.
»روشنی روز «نهاد فعل های »می گشاید و می بندد « پاردوکس بین » می گشاید و می بندد«.
شب را چونان چراغی بر می گزیند : آرایه ی تشبیه دارد
» پرتو تاریکی « آرایه ی » تناقض ، پارادوکس دارد .
این بال ها همانند گوش اند تشبیه دارد. /
خدا برای او دو چشم سرخ و دو حدقه ، چونان ماه تابان آفرید. تشبیه دارد. /
دو پای داس مانند که اشیا را برمی دارد تشبیه دارد. /
دم کشیده اش که آن را چونان چتری گشوده است . تشبیه دارد. /
بین بال ، پر ، دم / و بین چتر ، سایبان تناسب وجود دارد. /
دم کشیده چونان بادبان کشتی است که ناخدا آن را برافراشته است تشبیه دارد. /
بین کشتی ، بادبان ، ناخدا، برافراشته تناسب وجود دارد. /
رنگ های پر طاووس به روئیدنی های زمین و دسته گلی از شکوفه ها ی رنگارنگ گل های بهاری
تشبیه شده است . /
رنگ پر های طاووس به پارچه های پوشیدنی که زیبا و پر نقش و نگارند تشبیه شده است . /
بین شکوفه ، گل ، بهار، روییدن تناسب وجود دارد. پرهای طاووس به برگ خزان دیده تشبیه شده است.
بین زردی ، سرخی ، سبزی تناسب وجود دارد. /
پرهای گردنش به چادری سیاه که با رنگ سبز در هم آمیخته تشبه شده است . /